के हो जैविक विविधता ?
पृथ्वीमा रहेका जीवित प्राणी र वनस्पतिहरुको विविधता नै जैविक विविधता हो । यसअन्तर्गत अनुवंशिक विविधता, प्रजातिगत विविधता, स्थानगत विविधता पर्दछन् । अर्थात् तापक्रमअनुसार, स्थानअनुसार, जातिप्रजातिअनुसार, अनुवंश अनुसार बोटबिरुवा, प्राणी फरक–फरक हुन्छन् । यही विविधताले पृथ्वी भरिएको छ । यही विविधताले जीवजनावर र बोटबिरुवाको अस्तित्व रहेको छ र मानिस पनि एक प्राणी भएकाले यसको पनि अस्तित्व यसैमा निर्भर छ । प्राणी र वनस्पतिको पृथ्वीको उत्पत्तिदेखिकै यही अन्तरसम्बन्धले गर्दा प्रकृतिमा सन्तुलन कायम रहेको छ । कुनै एक प्राणी वा वनस्पतिको नासले यो सन्तुलन खल्बलिन गई सम्पूर्ण प्राणी र वनस्पतिको विनास हुने खतरा रहन्छ । सानो ब्याक्टेरियादेखि ह्वेल माछासम्मको एक–अर्काबीच अन्तरसम्बन्ध रहेको छ । त्यसैगरी पानीमा पाइने साना बोटबिरुवादेखि मानिस र जमीनमा पाइने अनेक जीवजनावरको बीचमा पनि अन्तरसम्बन्ध हुन्छ । कुनै निश्चित स्थानको जैविक विविधता भन्नाले उक्त स्थानको प्रतिइकाइ क्षेत्रफलमा रहेका सम्पूर्ण जीवजन्तु, बोटबिरुवा तथा सुक्ष्म जीवहरुलाई बुझाउँछ ।
जैविक विविधता संरक्षण कसरी गर्ने ?
मानवको संख्यात्मक वृद्धि सँगसँगै जैविक विविधता पनि संकटमा पर्दै गएको छ । मानिसले जथाभाबी जंगल फडानी गर्दा, जमीन र पानीमा पाइने जीवजनावरको हत्या गर्दा जैविक विविधतामा असन्तुलन आएको छ । बढ्दो शहरीकरण र औद्योगिकरणले पृथ्वीको तापक्रममा वृिद्ध भई जैविक विविधतामा असर परेको छ । त्यसैगरी जलवायु परिवर्तनले पनि यसमा प्रभाव पारेको छ । त्यसकारण पृथ्वीमा पाइने सम्पूर्ण वनस्पति र जीवजनावरको रक्षा गर्नु नै जैविक विविधता संरक्षण गर्नु हो । जलवायु परिवर्तन हुने ग्याँस उत्सर्जन कम गरी हरित गृह ग्याँसको वृद्धि गर्दा जैविक विविधता संरक्षणमा सहयोग पुग्दछ । सञ्चार माध्यमहरुले चेतनामूलक सन्देश प्रवाह तथा विद्यालयमा यससम्बन्धी अध्ययन अध्यापन गर्न पनि थालिएको छ । गाउँघरमा वा शहर बजारमा जैविक विविधताको महत्व र यसको संरक्षणका लागि आफुले जानेका कुरा गर्नु र पहल थाल्नुपर्ने हुन्छ । हामीले गरेको सानो पहल, सन्देश वा कुराले पनि जैविक विविधता संरक्षणमा ठूलो सहयोग पुग्दछ ।
पृथ्वीमा रहेका जीवित प्राणी र वनस्पतिहरुको विविधता नै जैविक विविधता हो । यसअन्तर्गत अनुवंशिक विविधता, प्रजातिगत विविधता, स्थानगत विविधता पर्दछन् । अर्थात् तापक्रमअनुसार, स्थानअनुसार, जातिप्रजातिअनुसार, अनुवंश अनुसार बोटबिरुवा, प्राणी फरक–फरक हुन्छन् । यही विविधताले पृथ्वी भरिएको छ । यही विविधताले जीवजनावर र बोटबिरुवाको अस्तित्व रहेको छ र मानिस पनि एक प्राणी भएकाले यसको पनि अस्तित्व यसैमा निर्भर छ । प्राणी र वनस्पतिको पृथ्वीको उत्पत्तिदेखिकै यही अन्तरसम्बन्धले गर्दा प्रकृतिमा सन्तुलन कायम रहेको छ । कुनै एक प्राणी वा वनस्पतिको नासले यो सन्तुलन खल्बलिन गई सम्पूर्ण प्राणी र वनस्पतिको विनास हुने खतरा रहन्छ । सानो ब्याक्टेरियादेखि ह्वेल माछासम्मको एक–अर्काबीच अन्तरसम्बन्ध रहेको छ । त्यसैगरी पानीमा पाइने साना बोटबिरुवादेखि मानिस र जमीनमा पाइने अनेक जीवजनावरको बीचमा पनि अन्तरसम्बन्ध हुन्छ । कुनै निश्चित स्थानको जैविक विविधता भन्नाले उक्त स्थानको प्रतिइकाइ क्षेत्रफलमा रहेका सम्पूर्ण जीवजन्तु, बोटबिरुवा तथा सुक्ष्म जीवहरुलाई बुझाउँछ ।
जैविक विविधता संरक्षण कसरी गर्ने ?
मानवको संख्यात्मक वृद्धि सँगसँगै जैविक विविधता पनि संकटमा पर्दै गएको छ । मानिसले जथाभाबी जंगल फडानी गर्दा, जमीन र पानीमा पाइने जीवजनावरको हत्या गर्दा जैविक विविधतामा असन्तुलन आएको छ । बढ्दो शहरीकरण र औद्योगिकरणले पृथ्वीको तापक्रममा वृिद्ध भई जैविक विविधतामा असर परेको छ । त्यसैगरी जलवायु परिवर्तनले पनि यसमा प्रभाव पारेको छ । त्यसकारण पृथ्वीमा पाइने सम्पूर्ण वनस्पति र जीवजनावरको रक्षा गर्नु नै जैविक विविधता संरक्षण गर्नु हो । जलवायु परिवर्तन हुने ग्याँस उत्सर्जन कम गरी हरित गृह ग्याँसको वृद्धि गर्दा जैविक विविधता संरक्षणमा सहयोग पुग्दछ । सञ्चार माध्यमहरुले चेतनामूलक सन्देश प्रवाह तथा विद्यालयमा यससम्बन्धी अध्ययन अध्यापन गर्न पनि थालिएको छ । गाउँघरमा वा शहर बजारमा जैविक विविधताको महत्व र यसको संरक्षणका लागि आफुले जानेका कुरा गर्नु र पहल थाल्नुपर्ने हुन्छ । हामीले गरेको सानो पहल, सन्देश वा कुराले पनि जैविक विविधता संरक्षणमा ठूलो सहयोग पुग्दछ ।
# वातावरण व्यवस्थापनको महत्त्व लेख्नुहहोस् । - पारिस्थितिक पद्धतिको संरक्षण गर्न¸- जैविक विविधताको संरक्षण गर्न ,भू-क्षय¸ वन विनाश¸बाढी पहिरोजस्ता प्राकृतिक प्रकोप कम गर्न¸ - प्रकृतिको संरक्षण गर्न एवंस्रोतहरूको खपत कम गर्न¸- जनसङ्ख्या नियन्त्रण गर्न¸अव्यवस्थित सहरीकरणमा कमी ल्याउन¸- प्रकृति एवं मानव जीवनलाई खतरा हुनेउपकरण निर्माणमा र प्रयोगमा रोक ल्याउन¸- पर्यटकीय विकासमा सघाउ पुर्याईउन¸
संविधान भनेको के हो?
संविधान देशको मूल कानुन हो ?
संविधान देशको मूल कानुन हो ?
यसलाई सबै कानुनको जननी भनिन्छ । योसँग बाझिएका कानुनहरू बाझिएको हदसम्म अमान्य हुन्छन् ।संविधान राजनैतिक एवं कानुनी दस्तावेजहो । i. राजनीतिक दस्तावेज हुनुको कारण :-देशको राजनीतिकपरिस्थितिका आधारमा संविधानबन्दछ र भविष्यका शासनव्यवस्थाको समग्र पद्धति स्थापित गर्दछ । ii. कानुनी दस्तावेज हुनुको कारण :-संविधानले मानक रमापदण्डहरूको निर्धारण गर्दछ ।यो नियमहरूको सँगालो हो । संविधानलाई न्याय¸ समानता रस्वतन्त्रताको आधारशिला मानिन्छ ।राज्यकाअङ्गहरूको सिर्जना गरी शक्तिफाँड गर्ने काम यसले गर्दछ । शासनव्यवस्था सञ्चालनको खाका यसले नैकोर्दछ । संविधानका प्रमुख ४ कामहरू i. संविधानले राज्यका प्रमुखअङ्गहरूको संगठन¸ संरचना निर्माण गर्दछ । (Organizing) ii. ती संरचनाले गर्न काम¸ कर्तव्य अधिकारको बाँड फाँड गर्दछ ।(Distributing) iii. ती निकायहरू बीच एकआपसमा नियन्त्रणको प्रबन्ध गर्दछ ।(Regulating) iv.ती निकायहरूको अधिकारमा सीमाङ्कनगर्दछ । (Limiting) प्रथम लिखित संविधान संयुक्त राज्यअमेरिकामा सन् १७८९ बाट सुरु भएको हो ।
► कानूनी राज्यको महत्व बारे लेख्नुहोस् ।
– नागरिक स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको प्रवद्र्धन मा सघाउ ।
– सामाजिक समानता कायम गर्नमा मद्दत ।
– निरंकुशता र स्वेच्छाचारीताको अन्त्य
– सक्षम र स्वतन्त्र न्यायपालीकाद्वारा नागरिकहरुको संरक्षण
– राज्यका हरेक क्रियाकलाप कानूनको परिधिभित्र रही संचालन हुने ।
– कानूनको उल्लंघनलाई सजायको दायरामा ल्याउने ।
– कानूनको असमान व्यवहार विरुद्ध न्यायिक उपचार प्राप्त हुने ।
– स्वविवेकीय अधिकारको प्रयोगमा नियन्त्रण हुने ।
– कानूनी विभेदको अन्त्य हुने ।
– लोककल्याणकारी राज्यको स्थापना गर्न सहयोग पुग्ने ।
– नागरिक स्वतन्त्रता र मानव अधिकारको प्रवद्र्धन मा सघाउ ।
– सामाजिक समानता कायम गर्नमा मद्दत ।
– निरंकुशता र स्वेच्छाचारीताको अन्त्य
– सक्षम र स्वतन्त्र न्यायपालीकाद्वारा नागरिकहरुको संरक्षण
– राज्यका हरेक क्रियाकलाप कानूनको परिधिभित्र रही संचालन हुने ।
– कानूनको उल्लंघनलाई सजायको दायरामा ल्याउने ।
– कानूनको असमान व्यवहार विरुद्ध न्यायिक उपचार प्राप्त हुने ।
– स्वविवेकीय अधिकारको प्रयोगमा नियन्त्रण हुने ।
– कानूनी विभेदको अन्त्य हुने ।
– लोककल्याणकारी राज्यको स्थापना गर्न सहयोग पुग्ने ।
No comments:
Post a Comment